De missie-statie Vaassen (XX)

Feest op “Den Swanenborch”

De kalender wijst 12 October 1645, dat er feest is op “Den Swanenborch” bij Vorchten, het trotsche kasteel van den dijkgraaf van de Veluwe, Rijckewijn van Essen, dat op nabijen afstand van den IJseloever gelegen den gouden schijn der herfstblâren terugkaatst. ’t Is bruiloftsfeest op “Den Swanenborch”, want de dochter des huizes Maria Hadewig is hedenmorgen door pater Joannes van den Eeckhoute in den echt verbonden met Eibert van Isendoorn à Blois, heer van “Den Cannenborch”. Bijna geheel de Gelderse Katholieke adel is aanwezig, de Van Voorsten en de Van Steenbergens, de van Stepraedts en de Hackforts en zoovele anderen en allen verheugen zich er over, dat morgen op “Den Cannenborch” eene nieuwe meesteresse haar intrede zal doen. Eén was er niet aanwezig, dat was des bruidegoms oudere broeder, Hendrik van Isendoorn à Blois, die den blinkenden wapenrok had afgelegd en voor z’n kolonelsuniform, de ruwwollen pij en den strengen levensregel van den arme van Assisië had gekozen, zich in ’t oude Colonia Agrippina met z’n machtigen Dom, op zijn thans schoonste ideel, het heilig priesterschap, voorbereid.

Vader Maarten rust reeds 11 jaren in den grafkelder der van Isendoorns, maar wat hem gedurende z’n leven ééne hevige begeerte was, zal na z’n dood dan toch in vervulling gaan, want we naderen het moment door Vader en ook Grootvader zoo lang verbeid: Een van Isendoorn zal in bezit nemen een gedeelte van den ouden burcht, de kapel met het gebogen houten gewelf, om er met de Katholieke Vaassenaren het H. Offer aan God op te dragen. Na Willem Simons zou het weer een dorpsgenoot, thans van adelijke bloede zijn, die de kudde der Moederkerk zou hoeden en beschermen! Vader Grumsel zou dan van Vaassen en omgeving ontlast worden, maar later zal blijken, dat hij zeer waarschijnlijk met Pater van Isendoorn op het kasteel Duistervoorde bij Twello, elkander afwisselend, de H. Diensten verrichtte.

Elbert van Isendoorn heeft z’n vrouw Maria Hadewig van Essen niet lang mogen behouden, want nog geen jaar sinds het huwelijksfeest op Den Swanenborch verloopen of daar kwam de dood weer op Den Cannenborch. Op den 26 Augustus 1646 stierf Maria Hadewig in ’t kraambed en geheel Katholiek Vaassen treurde met Elbert van Isendoorn à Blois om deze zozeer geliefde doode, die niet alleen een edelvrouwe naar den naam, maar ook naar het hart moet zijn geweest.

In het jaar 1646 was eveneens gestorven Maria’s vader, Rijckwijn van Essen, die dijkgraaf van Veluwe was. Dit ambt erfde Elbert van Isendoorn als pandschap van zijn schoonvader en door diens overlijden kwam later “De Swanenborch” in zijn bezit en deze zou nadien een belangrijke rol spelen in de geschiedenis der missiestatie Vaassen, doordat de huiskapel aldaar, gedurende een lange reeks van jaren gebezigd zou worden als bijkerk van de statie Vaassen.

 

Elbert van Isendoorn trouwt met Odilia van Wassenaer

Bijna 9 jaren bleef Elbert van Isendoorn weduwnaar, tot hij op 22 Juni 1655 voor de tweede maal in den echt trad met Odilia van Wassenaer, dochter van Albert van Wassenaer tot Alkemade en Corneliade Bruyn van Buitenweg. In het vroege voorjaar van laatstgenoemd jaar was, gewis op aandringen van zijn broeder, naar de Cannenborch gekomen de Minderbroeder Pater Hendrik van Ysendoorn à Blois, hiermede tot zijne schoone vervulling brengend ’s vaders lang gekoesterden wensch: Een van Ysendoorn priester op Den Cannenborch! Zal de veronderstelling dat Elbert en Odilia van hun Heerbroer op Den Cannenborch den huwelijkszegen kregen apocrief genoemd mogen worden? Wij weigeren zulks te gelooven!

 

Toestand van het katholicisme

Hoe was het omstreeks dien tijd met den aanwas van het Katholicisme op de Veluwe en meer in het bijzonder in dat deel waarvan Vaassen ’t middelpunt genoemd mocht worden, gesteld?

In een verslag van het jaar 1655 van den Apostolischen Vicaris de la Torre, medegedeeld in het 11e deel van het Archief van het Aartsbisdom, schrijft deze o.a.:

“Iste autem Velaviae tractus, hac sub Daventriensi diocesi, primae nobilitas habet plures Catholicos toparchas, qui aedes suas religionis nostrae exercitio aperiunt, uti in castellis er arcibus suis Cannenberga Ysendoornii, Schoonderbeeca Voorstii, Duystervoorda et Nyenbeeca Steengergii, Loena et Horsta Hacfortii, Middachto ejusdum cognominis, et Raesveldii et Leefdalii, Appeldorna ac Optloa Stepradii, Twella Groothuysii; prater eos, qui eadem in Velavia suas toparchas possident, sed subsunt diocesi Ultrajectensi…. In Velavia autem hujus dioecisis. Catholici facile inveniuntur 1300.”

Dit verslag gewaagt er dan ook van, dat in dit deel der Veluwe vele hoogadelijke Katholieken konden worden geteld. Na de heeren van Ysendoorn op de Cannenborch te Vaassen, somt de la Torre de volgende op: De Van Voorsts op Schoonderbeek bij Harderwijk, de Hackforts op de Horst te Loenen, de van Raesfelts en Leefdaels op Middachten, de van Stepraedts op Het Loo bij Apeldoorn en Grotenhuys op het Veenhuis bij Twello. Het totale aantal Katholieken kon in dit gedeelte der Veluwe op 1300 geschat worden.

In Harderwijk waar, zooals we weten, in de tijden waarin we nu verwijlen, Pater van Sambeeck stond, werden pl.m. 700 katholieken opgegeven en voor Hattem en Elburg 300.

Vader Grumsel zal vanaf den aanvang der tweede helft van de 17e eeuw wel hoofdzakelijk z’n arbeidsveld hebben gevonden in dat gedeelte der Veluwe, waarvan we de grens als volgt willen trekken:

Van den Gelderschen IJsseloever bij Deventer in Noordelijke richting tot den Swanenborch bij Vorchten, vandaar in Zuid-Westelijke richting over Heerde naar Epe, vandaar over Apeldoorn, in wijden omtrek genomen over Beekbergen in Zuid-Oostelijke richting naar Brummen, tenslotte in Noordelijke richting langs den IJssel naar het punt van aanvang Twello.

Zooals hierboven gezegd, kwam in 1655 Pater Hendrik van Isendoorn, den Vader-Jezuiet zijn trouwe hulpe bieden, maar omstreeks dien tijd of een weinig later, moet nog een derde priester zich bij het tweetal hebben gevoegd, die te Apeldoorn z’n werkkring moet hebben gevonden.

 

Bronnen:

  • 11e deel van hetArchief van het Aartsbisdom Utrecht