Het begin van de Reformatie

Met de geschiedenis van de Reformatie alhier is onverbrekelijk verbonden de naam van Peregrinus Jansz. van Heerde. De naam Peregrinus beteekent vreemdeling. Vandaar dat zijn naam ook voorkomt als Pilgrom of Pelgrim van Heerde, en dergelijke schrijfwijzen. Of zijn voorouders uit Heerde kwamen is onbekend. Zijn naam was Peregrinus van Heerde.
Om den tekst van de volgende stukken te verstaan moet men dan weten dat de geestelijkheid dier dagen diep gezonken was, zoowel door onbekendheid met de Heilige Schrift, alsook door onzedelijk leven. Rome heeft zich nadien krachtig hersteld.
Peregrinus van Heerde leefde namelijk met een bijzit[1], bij welke huishoudster hij verschillende kinderen had. Een van deze kinderen heette Petrus Peregrini (d.i. Petrus van Peregrinus) en was van 1617 tot zijn overlijden in 1659 predikant in Voorthuizen. Hij stierf daar op hoogen leeftijd. Diens zoon Johannes Peregrinus stond te Vaassen van 1655—1657, waarover straks nader. Uit het feit, dat de pastoor Peregrinus van Heerde den 2den December 1606 te Epe zijn bijzit Gysbertge Peters openlijk in de kerk huwde, “met wie hij meer dan twintig jaren zonder wettig huwelijk geleefd had[2]”, wordt hier afgeleid dat hij omstreeks 1585 de op­volger is geworden van den pastoor Willem Janszoon of Jansen.
Peregrinus dan heeft hier een kwarteeuw van strijd in kerk en vaderland, niet het minst van strijd in eigen gemoedsleven doorgemaakt. Wegens zijn onbesliste houding wordt hij ge­noemd een man van twijfelachtige richting, doch de schrijver van het artikel in Gelre XV bl. 59 vergist zich, als hij zegt, dat de pastoor zich na zijn huwelijk „voor goed met de Her­vormden vereenigde”, hetgeen ons nader zal blijken.

 


[1] Dergelijke voorvallen blijken ook uit het Classicaal Archief van Brielle anno 1574.
[2] In het kerkarchief van Epe is deze oude aanteekening: 1606, 2 Dec. Pilgrim Jans van Hierde, pastor tot Vaessen, ende Gysbertge Peters, postea ultra 20 annos sine legitima copula etc.